με δυνατότητα πρόσβασης σε μαθητές με προβλήματα όρασης
Παραγωγή-σύνθεση eTwinning Hymn
Πρώτο εθνικό βραβείο eTwinning κατέκτησε το Μουσικό Σχολείο Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ηλεκτρονικής αδελφοποίησης eΤwinning σχολείων. Στη συνεργασία αυτή συμμετέχουν 4 σχολεία από ευρωπαϊκές χώρες (Ελλάδα, Ιταλία και Αγγλία). Ο τίτλος του προγράμματος είναι η Δημιουργία ψηφιακής μουσικής βιβλιοθήκης με δυνατότητα πρόσβασης και μαθητές με προβλήματα όρασης. Συντονιστής του προγράμματος είναι ο καθηγητής μουσικής π. Θεόδωρος Τσαμπατζίδης.
Στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη καταχωρούνται μουσικά έργα βυζαντινής, ευρωπαϊκής και κλασσικής μουσικής. Έγινε παραγωγή και παρουσίαση νέων συνθέσεων, όπως σειρά τραγουδιών με τίτλο Ελλάδα Μήτρα Ηρώων (η ελληνική ιστορία σε τραγούδια), τραγούδια σε νοηματική γλώσσα, μελοποίηση κοντακίου Ρωμανού Μελωδού με οργανική συνοδεία, σύνθεση τραγουδιών για την ελληνική παράδοση, παρουσιάσεις μουσικών συνθέσεων σε μορφή Power Point. Επιπρόσθετα στην βιβλιοθήκη φιλοξενούνται επιστημονικά άρθρα και ψηφιακές ταινίες από μαθητές με προβλήματα όρασης.
Κορυφαίο γεγονός της συνεργασίας των σχολείων αποτελεί η παραγωγή ύμνου αδελφοποίησης eTwinnimg Hymn, σε 3 γλώσσες και 5 μουσικές διασκευές (νεανική και παιδική χορωδία, παραδοσιακή και jazz ορχήστρα, soundtrack).
Πρέπει να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα δίνεται η δυνατότητα πρόσβασης σε ηλεκτρονικά αρχεία μουσικής braille με εφαρμογή ειδικού ηλεκτρονικού κώδικα για τη μεταφορά ευρωπαϊκής και βυζαντινής μουσικής σημειογραφίας σε μορφή ηλεκτρονικού κειμένου braille. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι έγινε ένα μεγάλο βήμα στον τομέα συνεκπαίδευσης μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (προβλήματα όρασης, διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές) Μαθητές χωρίς προβλήματα όρασης έμαθαν να μεταγράφουν μουσική σε μορφή braille για μαθητές με προβλήματα όρασης και να συνεργάζονται με εκπληκτικά αποτελέσματα σε μουσικές εκδηλώσεις.
Μελλοντικός στόχος της συνεργασίας είναι η δημιουργία eTwinning σχολικής ορχήστρας από μαθητές ευρωπαϊκών σχολείων που θα συμπράττουν μέσα από ηλεκτρονική συνεργασία. H eTwinning Ορχήστρα θα έχει τη δυνατότητα εξ αποστάσεως πολυκάναλης ψηφιακής ηχογράφησης και σύμπραξης των εκτελεστών μέσω τηλεματικού εξοπλισμού.
Βασικοί Συντελεστές Έργου
Υπεύθυνος έργου: π. Θεόδωρος Τσαμπατζίδης, καθηγητής μουσικής
Μαθητές
Ευγενία Βασιλειάδου , επιμέλεια μετάφρασης κειμένων στην αγγλική γλώσσα, δημιουργία στίχων eTwinnimg Hymn
Γιάννης Νευροκοπλής, υπεύθυνος ηχογράφησης και επεξεργασίας ηλεκτρονικού ηχητικού υλικού
Μαριτζώρτζια. Κοντοσώρου, υπεύθυνη μεταφράσεων στην ιταλική και επικοινωνίας με το σχολείο στην Ιταλία
Εύη Ζυγούρη, υπεύθυνη επιλογής και παρουσίασης των μουσικών κειμένων
Κψνσταντίνα Λαζαρίδου, υπεύθυνη μεταγραφής μουσικής σε Braille με χρήση ηλεκτρονικού εξοπλισμού
Σωτληρης Ρωμανίδης, δημιουργία παρουσιάσεων για μαθητές με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές
Σημείωση
Για το έργο που υλοποιήσαμε ασχολήθηκαν επιπρόσθετα:
38 μαθητές μέλη της Χορωδίας ευρωπαϊκής μουσικής του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης
14 μαθητές μέλη του Συνόλου Εικαστικών του Σχολείου
5 μαθητές μέλη του Συνόλου Σύγχρονης μουσικής του Σχολείου
32 μαθητές μέλη της Χορωδίας-Παραδοσιακής Ορχήστρας του Σχολείου
3 μαθητές μέλη του Συνόλου Ηχοληψίας του Σχολείου
Ψηφιακή μουσική βιβλιοθήκη με δυνατότητα πρόσβασης και σε άτομα ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες
- Πότε ξεκίνησε το εγχείρημα, πότε θα ολοκληρωθεί και ποιος ο στόχος;
H δημιουργία της ψηφιακής μουσικής βιβλιοθήκης ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 2007 από το Μουσικό Σχολείο της Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με δύο ιταλικά σχολεία, το Scuola Primaria «D'Onofrio» και το Scuola Secondaria di I grado ad indirizzo musicale και το βρετανικό σχολείο Southwater Infant School και εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ηλεκτρονικής αδελφοποίησης σχολείων (eΤwinning). Η συνεργασία θα ολοκληρωθεί το 2010. Στόχοι της συνεργασίας είναι η δημιουργία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης μουσικής ευρωπαϊκών χωρών με δυνατότητα πρόσβασης σε μαθητές με προβλήματα όρασης, η παραγωγή πρωτότυπων μουσικών συνθέσεων, η ενεργή και δημιουργική συνεργασία μαθητών μουσικών σχολείων, η ευαισθητοποίηση μαθητών στον τομέα της ειδικής αγωγής και η συνεκπαίδευση μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες όπως προβλήματα όρασης ή διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές. Έγινε χρήση και της νοηματικής γλώσσας για την απόδοση των συνθέσεων. Ορισμένα έργα υπάρχουν και σε μορφή παρουσιάσεων power point με σχέδια, εικόνες και παρτιτούρες που δημιούργησαν οι μαθητές.
- Πόσα έργα και τι είδους θα περιλαμβάνει η Μουσική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη;
Στην ψηφιακή βιβλιοθήκη, εκτός από την αξιοποίηση του πλούσιου υλικού της υπάρχουσας ιστοσελίδας του Σχολείου, προβλέπεται να καταχωρηθούν περί τα 300 έργα μουσικής και σε μορφή ηλεκτρονικού braille για χρήστες με προβλήματα όρασης. Θα περιλαμβάνονται έργα ελληνικής παραδοσιακής μουσικής, ψαλτικά μέλη και παραδοσιακά τραγούδια, χορωδιακά έργα ελλήνων και ξένων συνθετών, ασκήσεις σολφέζ, άριες και έργα φωνητικής μουσικής που αφορούν την ιταλική όπερα και συνθέσεις σύγχρονων ευρωπαίων συνθετών. Επιπρόσθετα καταχωρούνται δημιουργίες καθηγητών, μαθητών και αποφοίτων των σχολείων, θεωρητικά κείμενα και επιστημονικά άρθρα σχετικά με τη μουσική.
Κορυφαίο γεγονός της συνεργασίας αποτελεί η παραγωγή ύμνου (eTwinning Hymn), οι στίχοι του οποίου τονίζουν την αξία της αδελφοποίησης. Ο ύμνος αυτός υπάρχει ψηφιακά σε διάφορες μορφές επεξεργασίας: 1) από τη χορωδία του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης υπό τη διδασκαλία της καθηγήτριας Αγγελικής Κρίσιλα με συνοδεία πιάνου, 2) σε διασκευή από σύνολο κρουστών υπό την επιμέλεια του καθηγητή Γιαρουτζίδη Αντωνίου, 3) σε παραδοσιακή μορφή, εκτέλεση από ταμπουρά, υπό την επιμέλεια του καθηγητή Κεχαγιά Ηλία, 4) για παιδική χορωδία από το Southwater Infant School της Μ. Βρετανίας. 5) σε μορφή soundtrack με παράλληλα ανάρτηση της παρτιτούρας του έργου προκειμένου και άλλα σχολεία να συμμετέχουν στην απόδοση του ύμνου. Οι μαθητές του συνόλου εικαστικών με υπεύθυνο τον καθηγητή Τζοβανάκη Δημήτριο δημιούργησαν ένα μεγάλο πανό με τις λέξεις eTwinning Hymn με τα χρώματα των σημαιών διαφόρων κρατών.
Παράλληλα η βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με την παραγωγή ψηφιακών ταινιών: α) Εκπαιδευτικό DVD- ντοκιμαντέρ για τον Απόστολο Παύλο από μαθητές με προβλήματα όρασης. Μαθητής με μειωμένη όραση επιλέγει φωτογραφίες από το διαδίκτυο και επεξεργάζεται σε υπολογιστή την ταινία. Μαθήτρια με ολική τύφλωση ψάλλει και τραγουδά ύμνο που συνθέσαμε για τον Απόστολο των Εθνών. β) Εκπαιδευτικό DVD-ντοκιμαντέρ Ο μυστικός κόσμος των εικόνων-Ανάλυση της εικόνας του Ευαγγελισμού .
- Σε ποιο χώρο θα λειτουργεί και ποιοι θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτήν; - Πως θα λειτουργεί;
Η βιβλιοθήκη έχει καθαρά ψηφιακή μορφή και λειτουργεί με εξ αποστάσεως διαδανεισμό. Το υλικό αποθηκεύεται σε server του ιστού eTwinning. Στους μαθητές και καθηγητές που συμμετέχουν στη συνεργασία δίνεται κωδικός πρόσβασης. Για τους μαθητές των σχολείων υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης των αρχείων από τους υπολογιστές των βιβλιοθηκών των Σχολικών Μονάδων ή από το σπίτι με τον προσωπικό κωδικό. Στους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες έχει δοθεί από το ΥΠΕΠΘ ειδικός ηλεκτρονικός εξοπλισμός. Τέλος μέσα από τις ιστοσελίδες δημοσίευσης του έργου καθένας μετά την ολοκλήρωση του έργου θα έχει τη δυνατότητα πρόσβασης στο υλικό της βιβλιοθήκης.
- Ποια είναι η διαδικασία ψηφιοποίησης των έργων;
Το όλο έργο έχει ως βασικό κορμό του τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Γίνεται χρήση μουσικού λογισμικού επεξεργασίας και ηχογράφησης ήχου, χρησιμοποιείται ειδικό λογισμικό Winbraille, Jaws, Supernova για τους μαθητές με προβλήματα όρασης. Επιπρόσθετα επινοήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ειδικός ηλεκτρονικός κώδικας για τη μεταφορά μουσικού κείμενου παρασημαντικής παραδοσιακής ή ευρωπαϊκής γραφής σε μορφή ηλεκτρονικού κειμένου braille.
Στον τομέα της μουσικής έχουν καθορισθεί διεθνώς ψηφιακά σύμβολα- εξάστιγμοι κωδικοί braille που καθορίζουν κάθε λεπτομέρεια, όπως το τονικό ύψος, τις αξίες , το μετρικό ρυθμό, τις εναλλαγές των μουσικών κλειδιών, τις μεταβολές δυναμικής, χρωματισμού και έκφρασης, τις επαναλήψεις, τα μουσικά στολίδια, οδηγίες εκτέλεσης, όπως για παράδειγμα με ποιo δάκτυλο θα παιχθεί η κάθε νότα στο πιάνο, τον ομοφωνικό ή αντιστικτικό τρόπο εκτέλεσης ενός πολυφωνικού έργου οργανικής ή χορωδιακής μουσικής κ.ά. Κάθε γράμμα του λατινικού αλφαβήτου αντιστοιχεί σε μουσικό σύμβολο εξάστιγμου κωδικού braille. Για παράδειγμα το d αντιστοιχεί με το ντο τέταρτο, το e με το ρε όγδοο κ.ο.κ. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα αυτόματης μεταφοράς ενός μουσικού κειμένου σε braille, με σάρωση και χρησιμοποίηση ειδικού λογισμικού. Κονσέρτα, σολιστικά και χορωδιακά μέρη από όπερες και ορατόρια μπορούν εύκολα να μεταγραφούν με το σύστημα αυτό.
Στον τομέα της ψαλτικής τέχνης το πρώτο μεγάλο βήμα στη μεταφορά μουσικής στο σύστημα braille έγινε με τη μέθοδο διδασκαλίας του Δημητρίου Χρυσαφίδη, η οποία εγκρίθηκε από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος το 1931. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή μεταφέρεται το ψαλτικό μέλος κατά αντιστοιχία με τους φθόγγους του πενταγράμμου, όπως στο μουσικό braille και προστίθενται εξάστιγμοι κωδικοί για όλα τα σημοδόφωνα. Παρατίθεται το υμνολογικό κείμενο παράλληλα με το μουσικό με κωδικούς braille και τοποθετείται ανάμεσα τους μία παύλα που ονομάζεται ενωτικό.
Στο πλαίσιο της Α΄ Διεθνούς Ημερίδας του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας για τη Βυζαντινή μουσική με τίτλο: «Η βυζαντινή μουσική στον 21ο αιώνα- Προβληματισμοί και προοπτικές» (2007) παρουσιάσαμε εισήγηση σχετικά με τον τρόπο ψηφιοποίησης βυζαντινής μουσικής σε braille. Στο ηλεκτρονικό ψαλτικό braille μεταφέρεται με ακρίβεια, όπως και στο σύστημα Χρυσαφίδη, το υμνολογικό κείμενο και το ψαλτικό μέλος στο εξάστιγμο σύστημα με διεθνείς λατινικούς χαρακτήρες, οι οποίοι αντιστοιχούν στο κάθε σύμβολο-εξάστιγμο κωδικό. Με αυτή τη μεταφορά μπορεί κανείς να γράφει, να διαβάζει και να επεξεργάζεται εύκολα ψαλτικό μέλος, ακριβώς όπως ένα κείμενο επεξεργασίας πάνω στην επιφάνεια της οθόνης του υπολογιστή. Για τους μαθητές με ολική απώλεια της όρασης γίνεται ταυτόχρονη χρήση φωνητικού οδηγού. Το κείμενο αυτό αποθηκεύεται σε ψηφιακά αρχεία μορφής txt ή word ή εκτυπώνεται σε εκτυπωτή ανάγλυφης μορφής braille.
- Είναι η πρώτη φορά που δημιουργείται Μουσική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη σε δημόσιο σχολείο της Ελλάδας;
Πρέπει να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα με την εν λόγω Etwinning συνεργασία και μέσω των ιστοσελίδων του έργου δίνεται η δυνατότητα επεξεργασίας και πρόσβασης σε ηλεκτρονικά αρχεία μουσικής ευρωπαϊκής και βυζαντινής μουσικής σε ψηφιακό braille. Πολλά είναι τα πλεονεκτήματα από τη χρήση αυτού του κώδικα. Η διαφορά είναι αντίστοιχη με τη διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στο να τυπώσει κανείς ένα βιβλίο με χρήση μιας συμβατικής γραφομηχανής ή με χρήση υπολογιστή. Ο όγκος ενός μουσικού βιβλίου απτικού braille είναι συνήθως πενταπλάσιος από ένα βιβλίο για βλέποντες, ενώ ένα βιβλίο σε ηλεκτρονική μορφή καταλαμβάνει λίγα μόνο kilobytes. Γίνεται σημαντική εξοικονόμηση χώρου. Μάλιστα, με τον ηλεκτρονικό αυτόν κώδικα είναι δυνατή η καταγραφή κάθε λεπτομέρειας που αφορά στην εκτέλεση του μέλους. Οι μαθητές έμαθαν εύκολα να μεταγράφουν, να επεξεργάζονται και να δημιουργούν σε ψηφιακή μορφή κάθε είδος μουσικής.
Mαθήτρια με ολική τύφλωση αποδίδει μουσικό έργο σε νοηματιική γλώσσα
Το επίπεδο όλων αυτών των καινοτόμων παρεχόμενων υπηρεσιών της ψηφιακής μουσικής βιβλιοθήκης είναι ένας αξιόπιστος δείκτης του πολιτισμικού μας επιπέδου και η αφετηρία του βρίσκεται δύο αιώνες πριν, στο Λουδοβίκο Μπράιγ, στον άνθρωπο, που για μια ακόμη φορά απέδειξε σε παγκόσμιο επίπεδο πως όταν έχει κανείς ισχυρή θέληση, καμιά αναπηρία δεν μπορεί να ανακόψει την πορεία του. Αντίθετα, αυτό γίνεται κίνητρο για να προχωρήσει ο άνθρωπος σε μεγάλα επιτεύγματα.
Το Μουσικό Σχολείο Θεσσαλονίκης για την εν λόγω συνεργασία έχει βραβευτεί με ετικέτα ποιότητας και εθνικό βραβείο Etwinning 2009
